Η πανδημία του νέου κορωνοϊού (covid-19) συνεχίζει να εξαπλώνεται τόσο στην Ευρώπη όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι περισσότερες χώρες είναι αντιμέτωπες πλέον με το δεύτερο κύμα της και οι κυβερνήσεις υιοθετούν νέα μέτρα προκειμένου να το περιορίσουν. Αντίστοιχα και η Ελλάδα, από τις 7 Νοεμβρίου2020 έχει μπει και πάλι σε καθολικό απαγορευτικό μετακινήσεων (lockdown), ξυπνώντας σε όλους μας εικόνες και συναισθήματα από τον Μάρτιο του 2020.

Ίσως, από τα σημαντικότερα σημεία που έχει φέρει στην επιφάνεια αυτή η πανδημία να είναι η εύθραυστη σωματική και ψυχολογική διάσταση του ανθρώπου.

Kανένας δεν είναι άτρωτος.

Το μυθιστόρημα του Αλμπέρ Καμύ «Η Πανούκλα», τους τελευταίους μήνες φαίνεται πιο επίκαιρο από ποτέ. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο φιλόσοφος, «Οι δυστυχίες, στην πραγματικότητα, είναι μια κοινή υπόθεση, αλλά δύσκολα τις πιστεύει κανείς όταν του πέσουν στο κεφάλι. Υπήρξαν στον κόσμο τόσες πανούκλες όσοι και οι πόλεμοι. Και παρόλα αυτά οι πανούκλες και οι πόλεμοι πάντα βρίσκουν τους ανθρώπους το ίδιο απροετοίμαστους».

Πράγματι, γυρνώντας πίσω στον Ιανουάριο του 2020, όταν η Κίνα ήταν αντιμέτωπη με το νέο κορωνοϊό, οι περισσότεροι από εμάς υποδεχόμασταν το νέο έτος. Κανείς δεν φανταζόταν πόσο γρήγορα μπορεί να μεταδοθεί ο ιός και να φτάσει στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο. Ξαφνικά, όμως, λέξεις όπως καραντίνα, κορωνοϊός, lockdown, κοινωνική αποστασιοποίηση, τηλεκπαίδευση, τηλεργασία, μπήκαν στην καθημερινότητα μας και όλοι ήρθαμε αντιμέτωποι με μία νέα πραγματικότητα.

Αρκετοί συνάνθρωποί μας ήρθαν αντιμέτωποι τόσο με τον φόβο να προσβληθούν από τον ιό, όσο και με βαθύτερα υπαρξιακά ζητήματα.

Η παρουσία και η συμβίωση πολλών ανθρώπων στο σπίτι ή η μοναχικότητα είναι πολύ πιθανό να έπαιξαν σημαντικό ρόλο στο πως βίωσε την καραντίνα ο καθένας και η καθεμία από εμάς. Για κάποιους σήμαινε δυσφορία, φόβο, άγχος, μοναξιά, θλίψη, θυμό, ένταση. Πολλοί γονείς ήρθαν αντιμέτωποι με την προσπάθεια να συνδυάσουν την εργασία τους ή την τηλεργασία με την τηλεκπαίδευση των παιδιών. Για άλλους η επιβολή των μέτρων περιορισμού προσέφερε την δυνατότητα για αναστοχασμό και δημιουργικό χρόνο. 

Οδήγησε σε αλλαγές των προτεραιοτήτων τους, επαναπροσδιορισμό σχέσεων και κυρίως των οικογενειακών σχέσεων. Σε αρκετούς η περίοδος αυτή άφησε μια γλυκόπικρη γεύση, συνδυάζοντας θετικά και αρνητικά συναισθήματα.

Η εμπειρία και το βίωμα της καραντίνας και της πανδημίας γενικότερα, φαίνεται να διαφέρει επίσης ανάλογα και με το επάγγελμα του καθενός

Από τη μία υπάρχουν άνθρωποι που αναγκάζονται να εργάζονται πολλές συνεχόμενες ώρες, εμφανίζοντας ορισμένες φορές συμπτώματα επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout). Ιδιαίτερα επιβαρυντικές είναι οι συνθήκες για τους εργαζόμενους στην πρώτη γραμμή της μάχης με τον COVID-19, όπως ιατρούς και νοσοκόμους.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι που μειώθηκε ο μισθός τους, έχασαν τη δουλειά ή και την επιχείρησή τους. Η απώλεια της εργασίας πολύ συχνά συνδέεται και με κλονισμό της ταυτότητας μας. Όπως και άλλες απώλειες, μπορεί να προκαλέσει συναισθήματα και διεργασίες παρόμοιες με αυτές του πένθους. Έχοντας ακόμα την εμπειρία της οικονομικής κρίσης του 2008 και τον αντίκτυπο που είχε στην ψυχική υγεία, φαίνεται ότι το οικονομικό βάρος της πανδημίας ήδη έχει αρχίσει να προκαλεί παρόμοια αρνητικά συναισθήματα και στρες.

Όλες οι παραπάνω συνθήκες που προκαλούν στρες και ψυχολογική πίεση, έχουν παράλληλα και άλλες συνέπειες.

Σύμφωνα με μελέτες σχετικά με τις επιπτώσεις της πανδημίας, έχει παρατηρηθεί πως αυξήθηκε η χρήση ουσιών, κυρίως αλκοόλ, και σημαντικά η χρήση του διαδικτύου, των ηλεκτρονικών παιχνιδιών και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Μπορούμε να πούμε, λοιπόν, ότι ο αντίκτυπος της πανδημίας έχει αρχίσει να γίνεται πλέον εμφανής σε διάφορα επίπεδα. Την ίδια στιγμή, η εκ νέου εφαρμογή των περιοριστικών μέτρων και του εγκλεισμού, σε συνδυασμό με το ότι δεν διαφαίνεται άμεση επίλυση του προβλήματος, δημιουργεί επιπλέον ψυχολογικό βάρος και κόπωση.

Παρατηρώντας τις επιδημίες κατά τα τελευταία χρόνια, φαίνεται ότι συνδέονται με αύξηση των ψυχικών διαταραχών, όπως κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, κρίσεις πανικού και διαταραχή μετατραυματικού στρες (πρόκειται μια σοβαρή κατάσταση που εμφανίζεται ύστερα από ένα στρεσογόνο γεγονός, ιδιαίτερα απειλητικό ή καταστροφικό για το άτομο).

Σε έρευνα στην Ελλάδα, που πραγματοποιήθηκε σε 1257 άτομα ηλικίας 17 ετών και άνω, τον Σεπτέμβριο του 2020, το 55% του πληθυσμού αναφέρει χειρότερη ψυχική διάθεση απ’ ότι πριν από την πανδημία.